Herpes simplex

Definicija

Herpes simplex virusna infekcija (HSV) zarazna je bolest koja je karakterizirana lokaliziranim izbijanjem malih, bolnih mjehurića ispunjenih bistrom tekućinom. Herpes simplex se najčešće pojavljuje na koži, usnoj šupljini, području usana i očiju te spolovila.

Etiologija

Herpes simplex virus spada u rod Simplexvirusa, a u porodicu Herpesviridae. Genom čini dvolančana DNK sa terminalnim ponavljajućim sekvencama. Omotač je troslojan. Replikuje se u jedru, ćeliju napušta lizom ili egzocitozom.

Rezervoar infekcije je čovek. HSV se prenosi direktnim kontaktom sa aktivnim lezijama ili sa asimptomatskim kliconošom, pri čemu je prenošenje češće sa aktivnih lezija. Tip 1 ovog virusa se uglavnom prenosi oralnim sekretom, a tip 2 genitalnim sekretom. Osoba s genitalnim herpesom može zaraziti partnera i tokom oralnog seksualnog odnosa. Virus se retko prenosi predmetima kao što su wc šolja, tuš ili kada. Zaražena trudnica može preneti virus detetu za vreme trudnoće ili tokom porođaja.

Dvije su osnovne vrste virusa herpesa simplexa:

• Virus herpesa simplexa tip 1 (HSV-1) obično je vezan za infekciju kože oko usta, usana i lica, te se taj oblik bolesti naziva oralni herpes. HSV-1 se prenosi slinom (poljupcima), te zaraženom hranom i pićem (virus se također prenosi kašljanjem i kihanjem) i obično se dešava u djetinjstvu.
• Herpes simplex-virus tip 2 (HSV-2) povezuje se s oštećenjem genitalne sluznice (sluznice spolnih organa) i prenosi se spolnim kontaktom.

Infekcija HSV prolazi kroz tri stadija:

• početni stadij ili primarna infekcija;
• latentni (pritajeni) stadij;
• stadij povratka infekcije (rekurencija).

Klinička slika

Neki od simptoma koji mogu da ukažu na HSV virusnu infekciju su:

• Gnojni plikovi oko usta ili genitalnih organa;
• Bolovi prilikom mokrenja u slučaju genitalnog herpesa;
• Svrab i peckanje oko usana i oko genitalija.

Takođe, možete ispoljiti simptome koji vrlo podsećaju na virozu, gripu i prehladu i to posebno u fazi kada herpes (gnojni plikovi) izbijaju bilo na usnama, oko usta i licu ili na genitalijama.Ovi simptomi uključuju:

• Temperaturu i groznicu;
• Otekle limfne čvorove;
• Glavobolju;
• Umor i malaksalost, bolovi u mišićima i zglobovima;
• Gubitak apetita.

Herpes simplex se takođe može proširiti i na oči izazivajući takozvani herpes keratitis, koji prate simptomi poput peckanja u očima, osećaj nelagode, suzenje, osjetljivost oka na svjetlost i probadanja u očnom dnu.

Simptomi infekcije se razlikuju tijekom svakog od tri stadija:

Simptomi primarne infekcije – mjehuri se obično javljaju na usnicama, a mogu se javiti i na jeziku. Mjehuri vremenom pucaju i otvaraju se bolne rane. Zatim se stvara žućkasta membrana da bi sve prošlo unutra 3 do 14 dana. HSV-2-infekcija obično se pojavljuje u području genitalija 2 do 8 dana nakon izloženosti virusu. Vrućica, svrbež, bolovi u donjem dijelu stomaka, malaksalost, teškoće s mokrenjem i gljivične infekcije kod žena mogu prethoditi ili pratiti izbijanje karakterističnih mjehura. Simptomi mogu trajati do 6 sedmica.

Latentni stadij – tokom razdoblja latencije, herpes virus ne uzrokuje simptome i nije prijenosan. S vremenom, međutim ovo razdoblje završava i virus se počinje širiti. Ovo je vrlo opasan stadij jer ne postoje upozoravajući mjehuri.

Simptomi ponavljajuće infekcije – rekurentne HSV-infekcije imaju većinu istih simptoma, na istim mjestima kao i primarne infekcije, ali su simptomi nešto blaži i kraće traju.

Dijagnoza

Dijagnoza herpes simplex infekcija utvrđuje se na temelju kliničke slike, a potvrđuje se laboratorijskim nalazima, koji ovise o proširenosti i eventualnim komplikacijama, a uključuju citološkei serološke pretrage te elektronsku mikroskopiju

Ljekar će proveriti vidljive promenene na usnama, ustima, licu, genitalijama, kako bi potvrdio da li vaše tijelo ima čireve karakteristične za herpes simplex virus i pitati vas o nekim simptomima. Ljekar vam može zatražiti testiranje na herpes simplex. Ovo je poznato kao HSV-1 i HSV-2 kultura.

Testovi krvi na antitela na HSV-1 i HSV-2 takođe mogu pomoći u dijagnozi ovih infekcija. Izoluje se iz herpetičnih lezija, ispljuvka, brisa nazofarinksa, likvora, brisa oka, amnionske tečnosti. Dokazuje se serološkim metoda ( ELISA, indirektna imunoflorescenca, PCR).

Liječenje

Promene se peru blagim dezinficijensima, blagim rastvorom kalijumpermanganata, rastvorom borne kiseline. Za lečenje HSV infekcije lijek izbora je aciklovir, a indikacije za lečenje su simptomatski oblici primarnih i rekurentnih infekcija. Antivirusni lekovi koji se koriste za ublažavanje simptoma genitalnog herpesa su: Aciklovir za prve i kasnije epizode kožnih promena genitalnog herpesa; Famciklovir za kasnije epizode genitalnog herpesa i pomaže u prevenciji recidiva, Valciklovir za kasnije epizode genitalnog herpesa. Ukoliko se deca rođena s herpesom odmah liječe aciklovirom, povećavaju se mogućnosti ozdravljenja.

Prevencija

Inficirana područja treba održavati čistim i suvim kako bi se sprečila zaraza otvorenih rana drugim mikroorganizmima, ne dirati kožne promene, izbegavati seksualni kontakt od trenutka kad se prvi put osete simptomi dok kožne promene skroz ne nestanu.

Provedena su mnoga istraživanja koja su potvrdila učinkovitost vitamina C u djelovanju na razne infekcije.

Blagotvorno djelovanje ima i echinacea koja općenito pojačava otpornost prema bolestima. Echinacea je izvrstan izbor ako osjetite da bi infekcija mogla izbiti. 

Matičnjak je također djelotvoran kada je u pitanju liječenje herpesa simplexa. Većinom se koristi u obliku krema ili masti.

Propolis će pomoći u smanjivanju infekcije zbog svojeg antibakterijskog, antivirusnog i antifungalnog djelovanja. 

Sibirski ginseng je tradicionalna kineska biljka koja ojačava djelovanje imunološkog sustava.

Ulje čajevca također može biti djelotvorno kada je u pitanju herpes simplex jer ima antimikrobno djelovanje. Dokazano je da čajevac smanjuje trajanje infekcije s 12 na 9 dana. 

Konzumirajte što više češnjaka, jabuka, jogurta i ribe.

Pokušajte se opustiti i izbjegavati stresne situacije jer tako doprinosite jačanju infekcije.

Namirnice koje se preporučuje konzumirati su: piletina, puretina, sardine, jaja, jogurti svježe mahunarke jer su to namirnice koje mogu ubrzati oporavak. Namirnice koje pak treba izbjegavati su: kava, čokolada, orašasti plodovi i sjemenke, orasi, bademi, lješnjaci, kikiriki, rogači, luk i citrusno voće. 

Literatura

1. Whitley RJ, Kimberlin DW, Roizman B. Herpes simplex viruses. Clin Infect Dis. 1998;26(3):541–553.
2. Looker KJ, Magaret AS, May MT, et al. Global and regional estimates of prevalent and incident herpes simplex virus type 1 infections in 2012. PLoS One. 2015;10(10):e0140765.
3. Johnston C, Koelle DM, Wald A. Current status and prospects for development of an HSV vaccine. Vaccine. 2014;32(14):1553–1560.
4. Wald A, Corey L. Persistence in the population: epidemiology, transmission. In: Arvin A, Campadelli-Fiume G, et al. Human Herpesviruses. Cambridge University Press; 2007.
5. Kimberlin DW, Rouse DJ. Clinical practice: genital herpes. N Engl J Med. 2004;350(19):1970–1977.
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Genital Herpes – CDC Fact Sheet (2022 Update).